UNIDADES DE MEDIDA TRADICIONAIS
E AS SÚAS EQUIVALENCIAS
E AS SÚAS EQUIVALENCIAS
A
substitución das antigas unidades de medida polas súas equivalentes
no sistema métrico decimal iniciouse a mediados do século XIX pero
as reticencias da poboación a abandonalas e as dificultades para
establecer as equivalencias ralentizaron a efectividade das leis
promulgadas por distintos gobernos do XIX e tamén do XX de maneira
que a métrica tradicional permaneceu moi apegada ás xentes do
rural. Nunha economía baseada nos intercambios locais seguramente
non facía falta adaptarse á uniformidade do sistema métrico.
A raíña
Isabel II asinaba en 1849 unha lei que instituía oficialmente o
sistema métrico decimal en España. A Gaceta de Madrid -o BOE da
época- publicaba as equivalencias métricas das antigas medidas
tomando como referente unicamente as capitais de provincia. No caso
da provincia de Ourense cifrábanse en 1998 as medidas usuais nos 97
concellos e pobos da provincia polo que a aplicación das
equivalencias en litixios que debían resolverse aplicando o sistema
métrico, podía resultar moi diversa. Como sucede con moitas leis
unha cousa era o que dicía e outro que a xente facía así que ata
1880, os gobernos da Restauración houberon de ditar normativa que
lembraba a obrigatoriedade de usar o sistema métrico decimal. A
complexidade das unidades de medida que se utilizaban en España
dificultaba a uniformidade nos sistemas de medir e no rural as
equivalencias tardaron en seren asimiladas.
No
1878 o catedrático de Instituto Antonio Valcárcel recollía todas
as medidas e as súas equivalencias na provincia de Ourense para
coñecemento dos alumnos de ensino público e tamén dos funcionarios
para facilitar a transición cara o novo sistema.
MEDIDAS
DE CAPACIDADE PARA ÁRIDOS
 |
| Ferrado no muíño da Tía María - Ponte Mazaira |
A fanega
é a medida de capacidade máis usada para os cereais se ben tamén
se aplica este termo á superficie sementada polo gran que entra nesa
capacidade. O mesmo sucede co ferrado,
medida de capacidade que debe o seu nome ó recipiente trapezoidal de
madeira empregado como referencia que estaba reforzado nos cantos con
ferro.
Dependendo do tipo de gran, a
equivalencia destas unidades co sistema métrico variaba en función
do produto a medir: o pan (é dicir, o centeo), tan propio e
abundante nas Terras de Montederramo, e o trigo, mídense ás rapadas
pasando un raseiro pola medida. O millo, os nabos, o liño, as
castañas, as fabas.. e outras sementes mídense ás cheas colmando o
recipiente.
A tega,
tamén moi usual na parte oriental de Galicia é unha medida de
capacidade de cereais equivalente ó ferrado. As equivalencias do
ferrado e da fanega co sistema métrico decimal son as seguintes:
Ferrado
ou tega de centeo rapado
|
14,54
litros
|
Ferrado
ou tega de millo ás cheas ou colmado
|
19,01
litros
|
Fanega
de centeo rapado equivale a 5 ferrados
|
72,70
litros
|
Outras
medidas usadas na xurisdición de Montederramo referidas no Catastro
de Ensenada, son o almude, medida tamén empregada para líquidos, o
cuartillo e a maquía.
Almude
|
22
cuartillos
|
13,33
litros
|
Cuartillo
ou cuarterón
|
1/24
ferrado ás cheas
|
0,79
litros
|
Cuartillo
ou cuarterón
|
1/24
ferrado rapado
|
0,61
litros
|
Maquía
rasa
|
1/6
de ferrado
|
2,42
litros
|
No
mencionado Catastro non se cita o copelo, unidade que recolle Isabel
Fernández Justo coas seguintes equivalencias:
Copelo
(ás cheas)
|
1/30
ferrado
|
0,63
litros
|
Copelo
(rapado)
|
1/30
ferrado
|
0,48
litros
|
Continuará...
