PERSONAXES:

O Tenente Coronel Domingo Fernández

Na Veiga, parroquia de Sas do Monte, naceu Domingo Fernández Fernández, fillo dun tal Juan e dunha tal Catalina, o día 10 de marzo de 1827. Tivo unha azarosa vida de contrastes: recoñecementos e notorios éxito como militar que combate ás cabilas africanas e os carlistas e misteriosos episodios rodean a súa existencia.
Por algunha estraña razón non chegou a casar con Josefa Giménez y Alucela a pesar de tramitado e serlle concedido polas autoridades militares o permiso pertinente que el mesmo solicitara. O tribunal militar que lle concede o permiso cre que “no hay inconveniente en que se conceda al interesado la indicada gracia” E tamén precisa que de enviuvar, a futura esposa quedará “sin opción a derechos o pensiones de no morir el recurrente en acción de guerra o de sus resultados”. A súa morte, na Veiga, en 1877, aconteceu en estrañas circustancias. Ó parecer, segundo testemuñas verbais, foi envenenado. A acta de defunción firmada por Luis Losada curra da parroquia de San Pedro de Sas do Monte o dezasete de novembro de mil oitocentos setenta e sete afirma que Domingo Fernández y Fernández, Tenente Coronel, “hijo legítimo de Juan ya difunto y Catalina Fernández natural de la Veiga de esta parroquia, murió el quince del mismo de muerte repentina, por lo que no recibió ningún Sacramento por artículo mortis. Se le hubo el entierro, honras y cabo de año con cinco Señores Sacerdotes, por disposición de su madre”

Foi Domingo Fernández un destacado militar que participou en numerosas accións e destacadas accións da Guerra de África como Castillejos, Tetuán, Wad Ras... e en distintas accións da III Guerra Carlista. Os servizos prestados foron recoñecidos polos seus mandos con diversas medallas e condecoracións entre as que sobresaliron a Cruz da Orde Militar de San Hermenegildo concedida en 1870 polo Rexente do Reino, o xeneral Serrano e, no 1876, xa durante o reinado de Alfonso XII, foi declarado Benemérito da Patria polos servizos prestados durante a campaña Carlista no Maestrazgo, en Treviño...

Fontes
- http://www.galiciadigital.com/opinion/opinion.1670.php

- Artigo de Antonio Valcarcel Dominguez